 |
Kilka dekad temu z zapartym tchem oglądałem serial „Blisko, coraz bliżej”. Losy śląskiej rodziny rozgrywały się tam na tle wielkiej historii zaborów, powstań i okupacji. Wydawało mi się wtedy, że takie dramaty należą do świata filmu i książek. Nie przypuszczałem, że po latach sam będę słuchał historii, które brzmią jak scenariusz filmu, a wydarzyły się naprawdę. Ta opowieść zaczyna się w jednej z bieszczadzkich wsi. Przed wojną była to spora miejscowość ponad sto chałup rozrzuconych między wzgórzami i lasami. Wąska droga wiła się między drewnianymi domami. Od pokoleń żyli tam razem Polacy i Ukraińcy. Pracowali na tych samych polach, pomagali sobie przy budowie domów, spotykali się na weselach i pogrzebach. Mieszane małżeństwa nikogo nie dziwiły. Tak było i w tej rodzinie.
Ona była Polką. On był Ukraińcem. Ich chałupa stała na skraju wsi, niedaleko strumienia. Obok domu była kamienna piwniczka, w której trzymano ziemniaki i zapasy na zimę. Nikt nie przypuszczał, że nadchodzi czas, który zburzy ten świat. Przyszła wojna. Strach zaczął zaglądać do domów . Ludzie przestawali ufać nawet sąsiadom. Pewnego zimowego dnia ciszę wsi przerwał tupot butów.
Dom został otoczony. Banderowcy wyciągnęli rodzinę na podwórze. Śnieg skrzypiał pod nogami.
Mężczyzna Ukrainiec, mąż i ojciec małych dzieci usłyszał, że ma wybór. Może dołączyć do sotni.
Albo zginąć razem z rodziną. Zanim dano mu czas na odpowiedź, jednego z członków rodziny zamęczono w sposób tak okrutny, że trudno o tym mówić nawet po latach. Ze zwłok oprawcy zrobili kładkę przez strumień. Ojciec rodziny leżał na śniegu z lufą przy skroni.Patrzył na żonę.Na dzieci. W jednej chwili całe życie przemknęło mu przed oczami.Nie było czasu na długie rozważania.Skinął głową.Chciał ocalić rodzinę. Czy ta decyzja rzeczywiście uratowała ich życie? A może oprawcy nie potrafili podnieść ręki na ludzi, których znali od lat?Tego już nikt nie rozstrzygnie. Wkrótce kobieta wraz z trójką dzieci została deportowana na Ziemie Odzyskane. Ale przeszłość nigdy ich nie opuściła. Minęły dziesięciolecia.
Wnuczka postanowiła odnaleźć prawdę o swoim dziadku. Trafiła na starą księgę metrykalną. Przy jego nazwisku widniał rok 1945 i mały krzyżyk. To nie dawało jej spokoju.
Zaczęła pytać ludzi w okolicy. Rozmawiała z tymi, którzy mogli jeszcze pamiętać tamte czasy. Jednak wszędzie napotykała
mur milczenia. Dopiero po długim czasie ktoś powiedział więcej. Dziadek został powieszony w lesie.,Nikt nie wie gdzie spoczywa. Można tylko przypuszczać, że został stracony za dezercję albo za odmowę wykonania rozkazu. Chałupa, w której rozegrał się tamten dramat, stoi do dziś.
o samo podwórko.Ta sama kamienna piwniczka.Jakby czas zatrzymał się w miejscu.
eszcze żyje ostatni świadek tamtych wydarzeń.Dziś to już staruszka.Przez całe życie milczy o tym, co widziała. Strach sprzed kilkudziesięciu lat nadal trzyma jej wspomnienia zamknięte gdzieś głęboko w pamięci. Kiedy pokazano jej zdjęcia rodzinnej chałupy, nagle wpadła w histerię.
Jakby czas się cofnął.Jakby znów była małym dzieckiem stojącym na tym samym podwórzu. Wspomnienia wróciły jak upiory z przeszłości. Minęło tyle lat, a trauma wciąż nie pozwala mówić.
W ubiegłym roku miałem okazję spotkać się z wnuczką tej rodziny. Rozmawialiśmy długo o historii, o pamięci i o tym, jak trudno nieść przez życie takie opowieści.Nie był to jedyny przypadek. Podobnych historii jest więcej. Rozsiane po wsiach, po rodzinach, po miejscach, gdzie historia zostawiła swoje ślady.
Wnuczka pochodzi z mieszanej, polsko-ukraińskiej rodziny. Bo w tym, co robię, nie dzielę ludzi ze względu na narodowość. Każdy człowiek zasługuje na wysłuchanie swojej historii.
Ponad wszystkim powinien być dialog. Tylko on daje nadzieję, że pamięć o przeszłości nie będzie już dzielić ludzi lecz stanie się przestrogą dla następnych pokoleń.
Komentarze
Prześlij komentarz