Pod wielkim dachem nieba: Odkryj sekrety żydowskiej piwnicy

 

W samym sercu Cisnej, tuż obok gospody „Pod wielkim dachem nieba”, stoi stary, dom z duszą  dawna żydowska karczma Abrahama Kel’mana, pamiętająca jeszcze czasy, gdy Bieszczady tętniły wielokulturowym życiem. To właśnie tutaj, Kel’man prowadził swój dom i gospodę  miejsce spotkań dla podróżnych, drwali, kupców i miejscowych mieszkańców. Pachniało w niej piwem z miedzianych rur tłoczonych z piwnicy, świeżym chlebem z pieca i gęstą zupą którą Abraham serwował każdemu, kto przyszedł z drogi  niezależnie od wiary i pochodzenia. Dziś obie budowle  gospoda „Pod wielkim dachem nieba” i dawny dom Abrahama Kel’mana  stoją obok siebie. To właśnie tutaj, w żydowskim domu z ruchomą połacią dachu, rozgrywały się radosne obchody Święta Szałasów  Sukot. Dach unoszono, by przez otwarte niebo można było spojrzeć w gwiazdy i wspominać czasy wędrówki przez pustynię. Do dziś mechanizm ten działa  jeden z niewielu jakie ostały się w całych Bieszczadach, będący świadectwem wiary, pomysłowości i przywiązania do tradycji. Sukot (hebr. סֻכּוֹת – Sukkot, czyli „Szałasy” lub „Kuczki”) to jedno z najstarszych i najbardziej radosnych świąt judaizmu, obchodzone na przełomie września i października. Trwa siedem dni w Izraelu, a osiem w diasporze. Jest to święto dziękczynienia za plony i przypomnienie czterdziestoletniej wędrówki Izraelitów przez pustynię po wyjściu z Egiptu. W tamtym czasie lud Izraela mieszkał w prowizorycznych szałasach (sukkot), a mimo trudów doświadczał nieustannej Bożej opieki. Sukot jest więc symbolem zaufania, pokory i wdzięczności – czasem radości po dniu skruchy. W Torze zapisano: „W szałasach mieszkać będziecie przez siedem dni, aby wiedziały wasze pokolenia, że w szałasach kazałem mieszkać synom Izraela, kiedy wyprowadziłem ich z ziemi egipskiej.”
(Kpł 23:42–43) Jednocześnie Sukot to święto rolnicze  zwane Chag ha-Asif, czyli „Święto Zbiorów”. W starożytnym Izraelu był to moment wdzięczności za winogrona, oliwki i owoce  wszystko, co ziemia dała po roku pracy. Najważniejszym elementem święta jest kuczka (sukka)  tymczasowa chatka, w której przez siedem dni Żydzi jedzą, modlą się i świętują. Musi mieć co najmniej trzy ściany i dach z naturalnego budulca  liści, gałęzi lub słomy  który przepuszcza światło gwiazd i deszcz. To symbol otwartości na niebo i przypomnienie, że człowiek nawet w domu pozostaje pielgrzymem.

W miastach kuczki stawiano na balkonach i dziedzińcach, a w małych miejscowościach  jak Cisna – często stanowiły część domu. W karczmie Abrahama Kel’mana ruchoma połać dachu była właśnie takim rozwiązaniem  pozwalała otworzyć wnętrze na niebo. To rzadkość nawet w skali całej Polski i znak szczególnej dbałości o zachowanie religijnego rytuału w górskim klimacie. Wnętrze kuczki dekorowano zielonymi gałązkami, owocami, jabłkami, kasztanami, orzechami i papierowymi łańcuchami. Zawieszano także lampki oliwne i świece szabasowe, które dawały ciepłe, migotliwe światło. W środku stał stół, przy którym każdego dnia spożywano przynajmniej jeden wspólny posiłek . Nie podawano potraw gorzkich ani kwaśnych, bo Sukot miał być czasem czystej radości i wspólnoty. Podczas święta błogosławi się tzw. cztery gatunki (Arba Minim), które symbolizują różnorodność, ale i jedność narodu:

Lulaw – gałązkę palmy,

Etrog – owoc cytronu,

Hadassim – gałązki mirtu,

Arawot – gałązki wierzby.

Wierni potrząsają nimi w sześciu kierunkach – na cztery strony świata, w górę i w dół  aby podkreślić, że Boża obecność ogarnia cały wszechświat. Podczas Sukotu panował w karczmie Kel’mana niezwykły nastrój. Dzieci śmiały się, kobiety przygotowywały posiłki, a mężczyźni unosili połać dachu, by przez otwarte niebo można było dostrzec gwiazdy. Wnętrze wypełniał zapach miodu, owoców i świeżego chleba. W blasku oliwnych lampek Abraham Kel’man nalewał gorącą zupę, kładł na stół bochen chleba i mówił: „Trzeba cieszyć się tym, co mamy  bo dziś mamy dach, światło, chleb i siebie.”

Pod wielkim dachem nieba, w sercu Cisnej, historia znów zaczyna oddychać  a obok gwarnej gospody stoi dom, który przypomina, o dawnej tradycji tego miejsca.