 |
W połowie lat czterdziestych Wołkowyja była jedną z największych wsi w dolinie Solinki w Bieszczadach. W centrum miejscowości znajdował się kościół oraz kilka większych gospodarstw należących do zamożniejszych rodzin. Po zakończeniu II wojny światowej życie w Bieszczadach nie było spokojne. W okolicznych lasach działały oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii. W wielu miejscowościach dochodziło do napadów na wsie, podpaleń gospodarstw oraz zabójstw ludności cywilnej. Mieszkańcy regionu żyli w ciągłym strachu. Wołkowyja była solą w oku działających w okolicach band. Ponieważ znajdowała się tam placówka Wojska Ochrony Pogranicza oraz posterunek Milicji Obywatelskiej. Ich zadaniem było zabezpieczanie okolicy przed napadami banderowców.
W pierwszej połowie 1946 roku w okolicznych wsiach coraz częściej dochodziło do zbrodni. Mieszkańcy słyszeli o nocnych napadach, podczas których palono gospodarstwa i zabijano cywilów. Wieści o takich wydarzeniach docierały również do Wołkowyi. W wielu domach przygotowywano kryjówki w piwnicach lub w stodołach. Niektórzy spali ubrani, aby w razie alarmu móc szybko uciec. Mimo tego życie musiało się toczyć dalej. 14 lipca był gorącym letnim dniem. W gospodarstwach pracowano przy zbiorach. Wieczorem mieszkańcy wrócili z pól i zajęli się zwierzętami. W oborach karmiono krowy i konie. Starsze osoby siedziały jeszcze przed chałupami, rozmawiając o codziennych sprawach. Dzieci zasypiały zmęczone całodzienną zabawą nad rzeką.
W tym samym czasie w lasach otaczających dolinę Solinki zbierały się oddziały UPA. Przychodzili z różnych stron, poruszając się leśnymi ścieżkami. Według relacji historyków w ataku mogło brać udział około dwustu uzbrojonych ludzi. Dowództwo nad nimi sprawował „Bir”. Oddział został podzielony na kilka grup. Jedna miała zaatakować placówkę WOP, inne miały wkroczyć do wsi i rozpocząć podpalenia oraz mordy na mieszkańcach. Napad zaplanowano na środek nocy. Krótko po północy nad doliną rozległy się pierwsze strzały. Psy zaczęły szczekać w całej wsi. W tym samym czasie uzbrojeni napastnicy zaczęli wchodzić do wsi z kilku stron. Jednym z pierwszych działań było podpalanie stodół i budynków gospodarczych. Wypełnione suchym sianem zabudowania zapalały się bardzo szybko. Płomienie zaczęły oświetlać całą dolinę. Napastnicy wdzierali się do domów i wyciągali mieszkańców na zewnątrz. Rozpoczęła się rzeź bezbronnych. Niektórym przed wrzuceniem w ogień podcinano gardła. Ukraińcy, którzy sprzyjali Polakom, byli zabijani w szczególnie brutalny sposób, zostali przepiłowani piłą. Ofiarami byli mężczyźni, kobiety i dzieci. Część mieszkańców próbowała uciekać w stronę rzeki lub w pola. Inni chowali się w piwnicach albo za stodołami. Krzyki ludzi mieszały się z hukiem strzałów i trzaskiem płonących dachów.
Najważniejszym celem napastników była placówka Wojska Ochrony Pogranicza. Kiedy rozpoczął się atak, żołnierze zostali natychmiast postawieni w stan alarmu. Zajęli stanowiska wokół budynków i zaczęli odpowiadać ogniem. Rozpoczęła się kilkugodzinna wymiana strzałów. Napastnicy próbowali podejść bliżej koszar i zdobyć garnizon, jednak obrońcy skutecznie odpierali kolejne próby szturmu. Placówka nie została zdobyta. Podczas walki wciąż płonęły kolejne zabudowania. Nad doliną unosił się gęsty dym. W świetle ognia widać było sylwetki ludzi uciekających z płonących gospodarstw lub szukających schronienia w zaroślach nad rzeką. Gdy nad górami zaczęło pojawiać się pierwsze światło dnia, oddziały UPA zaczęły wycofywać się w stronę lasów. Nie udało im się zdobyć placówki wojskowej. Wieś była jednak częściowo spalona. Kiedy nastał dzień, mieszkańcy zaczęli wychodzić z kryjówek. Widok był makabryczny. W wielu miejscach stały tylko zwęglone szkielety stodół i domów. Na drogach i podwórzach leżały ciała zabitych mieszkańców. Rodziny chodziły od domu do domu, szukając swoich bliskich.
Znane nazwiska ofiar
Wśród zidentyfikowanych ofiar znajdowali się między innymi:
Stanisław Fałek
Michał Ferenc
Kazimierz Iwanow – żołnierz
Franciszek Jarzyna
Józef Muszyński
Stefania Pasławska
Franciszek Gronowski
Teodor Tymcio
Józef Sygień
Rozalia Pasławska
Antoni lub Jan Piątkowski
Michał Ławer
Franciszek Pasławski
Aleksander Szumlański
Aleksander Wójcik
Franciszek Wronowski
W czasie napadu zginęli również żołnierze broniący placówki wojskowej. Łączna liczba ofiar podawana w opracowaniach historycznych wynosi od kilkunastu do kilkudziesięciu ludzi. W trakcie napadu uprowadzono także kilkanaście osób spośród mieszkańców wsi. Zostali, oni zabrani przez banderowców nigdy nie wrócili, do swoich domów.. Wydarzenia z lipca 1946 roku należą do najtragiczniejszych kart w historii Wołkowyi. Choć garnizon wojskowy obronił się przed szturmem, wielu mieszkańców straciło życie, a część zabudowań została spalona. Pamięć o tej nocy przetrwała w relacjach świadków jako świadectwo tragedii, jaka dotknęła mieszkańców tej ziemi.
Komentarze
Prześlij komentarz