 |
Tu była wieś Zawój. Taką tabliczką witani są dziś turyści przy kamiennej wiacie. Osoby chłonne wiedzy z uwagą przeczytają na tablicy informacyjnej historię wsi i długi rząd nazwisk dawnych mieszkańców. Zawój, jak dziesiątki innych wsi w regionie, został wysiedlony w ramach „Operacji Wisła”.
Stroma ścieżka prowadzi na cerkwisko i cmentarz. Symboliczne cerkiewne drzwi, wstawione tu przez stowarzyszenie „Bieszczady Odnalezione”, przenoszą odwiedzających jakby do innego wymiaru. Po prawej stronie spoczywa grób Pelagii Szepta. Na tablicy widnieje napis: „Zginęła z rąk komunistów”. Więcej szczegółów można znaleźć na tablicy przy fundamentach cerkwi: kobieta została zabita przez żołnierzy, niosąc mężowi obiad w pole. W jednej z książek Pana Stanisława Krycińskiego pojawia się jednak odmienny wątek – według niego Pelagia zginęła podczas ataku wojska na sotnie UPA w Zawojach, próbując uciec z krową do lasu. Ten szczegół całkowicie zmienia kontekst tragedii. Do niedawna syn tej kobiety odwiedzał grób matki. To tutaj, w Zawoju, miał swój obóz szkoleniowy Jest też mogiła, nad którą nikt nie przejdzie obojętnie – trójki rodzeństwa. Najmłodsze dziecko nie miało nawet roku. Co takiego wydarzyło się w Zawojach? Jaka tragedia spotkała tych ludzi, którzy mieli całe życie przed sobą? Sam będąc w tym miejscu wiele razy zadawałem sobie to pytanie. Po moim poście o „Akcji Wisła” dostałem wiadomość od Marii:
„Szanowny Panie,
Śledzę posty, które Pan pisze. Mam Bojkowskie korzenie. Stołycie byli sąsiadami mojej babci. Kiedy sotnie przejęły władzę nad wioską, zapanował ogromny strach. Nałożono kontyngenty żywnościowe. Sąsiad bał się sąsiada. Ludzie musieli uważać z kim rozmawiają i o czym. Za niesubordynację groziła śmierć.
Tak było z trójką rodzeństwa, którzy dziś leżą na końcu cmentarza. Kiedy ci z lasu przyszli po najstarszego, odmówił. Wtedy babcia usłyszała straszny krzyk. Wybiegła na pole. Z chałupy wynieśli zakrwawione zwłoki niemowlęcia i rzucili na podwórze. Po chwili ten sam los spotkał kolejne dziecko. Chłopaka powiesili na oczach sąsiadów. Na szyi miał kartkę – babcia nie wie, co było na niej napisane. Widok był zbyt makabryczny.
Rodziców oszczędzono. Zezwolono na pochówek pod płotem i nakazano zmienić datę śmierci na klepsydrze – miał być rok 1944, a nie 1946.
Tę historię usłyszałam po raz pierwszy, gdy babcia była już u schyłku swoich dni. Wiele razy powtarzała, że modli się za dusze niewinnych, które tam zostały. Zrozumiałam to dopiero, gdy babcia wyjawiła swoje wspomnienia. Wielu Bojków cierpiało od ukraińskich sotni. Proszę o tym pamiętać i pisać. Życzę dobrego wieczoru, Maria.”
Kiedy będziecie na Zawoju, weźcie znicz i zapalcie. Byli Bojkami – synami i córkami tej ziemi, niewinnymi ofiarami historii.
Komentarze
Prześlij komentarz