 |
Operacja „Wisła” do dziś bywa kartą przetargową w dyskusjach o historii. Jedni widzą w niej tylko krzywdę wysiedlonych, inni konieczność, która ocaliła życie tysięcy ludzi. Lata 1944–1947 to czas, gdy Bieszczady płakały krwawymi łzami. Pisano o tym setki artykułów i książek, lecz zawsze inaczej w zależności od tego, kto trzymał pióro. Jedni mówią o dramacie ukraińskich rodzin, inni o polskiej gehennie, jeszcze inni o wojnie bratobójczej. Lecz nikt nie chce pamiętać, że zanim przyszły transporty na zachód, wcześniej były inne „wysiedlenia”. Nie zorganizowane przez państwo, lecz przez sotnie OUN–UPA. Najpierw w obejściach pojawiały się ostrzegawcze kartki by Polacy uciekali. Potem zaczynała się rzeź. Niewinnych. Kobiet, dzieci, starców.
Państwowa akcja wysiedleńcza wcale nie była nagłym ciosem. Najpierw ogłaszano dobrowolność wyjazdu, potem wręczano zawiadomienia o zgłoszeniu się do komisji repatriacyjnej. Dopiero kiedy to nie skutkowało, całe wsie otaczano, by wywieźć ludzi przymusowo. Ale i wtedy zachowywano zasady – nikt nie wyrzucał ludzi z domów w zimie. Robiono to wiosną i latem, aby mogli przywyknąć do nowych miejsc, zanim nadejdą chłody. Czy były przypadki brutalności? Tak, były. Jak w każdej akcji prowadzonej w warunkach wojennych. Ale prawdą jest też, że we wsi Zawój siedmiu Ukraińców figurowało na liście przeznaczonych do powieszenia. Miał to zrobić Fedir (Teodor) Stołycia „Prut” – kat dla swoich rodaków. On sam wspominał:
„Ja cieszę się, że to się skończyło. Gdyby potrwało jeszcze pół roku, w mojej wsi Zawój TRZEBA BY POWIESIĆ siedmiu ludzi. A wszyscy wiedzieliby, że to moja robota. Oni byli już na liście, ale Bóg to ukrócił…”
To ten sam człowiek, który podpalał domy, w których żywcem ginęły kobiety i dzieci.W Szczawnem, powiat Sanok, w 1945 roku bojówkarze UPA zamordowali piętnastu Ukraińców tylko za to, że krytykowali mordy na Polakach. W Huczwicach gwałcono nieletnie dziewczęta, mordowano ich matki, a mężczyzn oblewano naftą i spalono żywcem. Tak wyglądała „sprawiedliwość banderowska”. Operacja „Wisła” zatrzymała tę falę. To ona ocaliła ludzi, którzy inaczej nie mieliby nawet grobów. Ale najtragiczniejsze były te chwile, gdy UPA mordowała „swoich”. Świadek wspominał historię Kałenyka. Banderowcy porwali go ze wsi. Nie było go kilka dni. Aż piątego dnia znaleziono go przy drodze. Wisiał na lipie głową w dół, przywiązany za nogi, zakłuty bagnetami. Ręce miał skrępowane, włosy sklejone krwią. Pod nim leżała kałuża zakrzepłej posoki, a po ciele łaziły muchy. Na piersi wisiała kartka: miał pozostać tak przez cały dzień na postrach. Kiedy podszedł ojciec Kałenyka, ludzie zamilkli. Stary człowiek dotknął krwawej głowy syna, pocałował go w czoło i powiedział głośno:
„Oto masz, synu, Ukrainę! Walczyłeś o nią, a teraz masz. Synu, mój synu…”
I zapłakał. A wraz z nim płakali wszyscy. Bo to, co zobaczyli, przyszło nie od wroga, nie od okupanta – ale od „swoich”. Tak wyglądała prawda tamtych dni. Bolszewicy wywozili na Sybir, Niemcy wieszali na postrach, NKWD mordowało w lochach. Ale to byli obcy. Tu katami byli ci, którzy mieli być obrońcami. Dlatego nie wolno mówić o Operacji „Wisła” w oderwaniu od tego, co ją poprzedzało. Ci, których przesiedlono, mogli żyć. Ci, których zamęczono, nie mają nawet swoich grobów.
Komentarze
Prześlij komentarz