Powojenne Bieszczady: O pamięć, nie o zemstę wołają ofiary

 

Baligród – pamięć o krwawym mordzie 1944

Baligród, miejscowość znana miłośnikom Bieszczad, w sierpniu 1944 roku stał się miejscem krwawego napadu oddziałów UPA. Informację o tych wydarzeniach otrzymałem od osoby, która się ze mną skontaktowała, dzieląc się relacją o dramacie lokalnych rodzin. Podczas ataku istniała przygotowana lista osób, które miały zostać zabite. Na liście znaleźli się między innymi bracia jednej z sąsiadek. Najmłodszy z nich, mający wówczas zaledwie 8 lat, cudem ocalał, chowając się pod drewnianym łóżkiem. Dzięki jego relacji dowiedziano się, jak zginęli jego starsi bracia: Władysław, 20-letni, został zastrzelony w tył głowy, a 18-letni Stanisław konał prawie pół godziny po postrzale, w bólu wybijając brodą dziurę w ziemi. Byli zwykłymi chłopakami, niezaangażowanymi politycznie, a ich rodzina nie pełniła żadnych ważnych funkcji. Zginęli jedynie dlatego, że UPA obawiało się, iż mogliby wstąpić do milicji i bronić wsi.

Dwadzieścia kilka lat po tragedii do siostry pomordowanych przyszedł list, w którym fałszywie zawiadomiono, że jeden z braci zmarł w USA. Zszokowana kobieta wraz z matką i ocalałym bratem wykopała grób dla braci i ich pochowała. Po mordzie oddziały UPA rewidowały ciała i zabierały dokumenty ofiar, które posłużyły im do ucieczki za granicę. Podczas tego samego napadu zginął również młody krewny jednej z rodzin. Szedł z przysiółka Podgłębokie do kościoła w Baligrodzie z kolegą i dwiema dziewczynami Ukrainkami, które zmierzały do cerkwi. Nie wiedzieli jeszcze, co wydarzyło się w Baligrodzie, słyszeli jedynie strzały i krzyki. Natknęli się na oddział UPA. Pytani o cel podróży, chłopak powiedział, że idzie do kościoła, a Ukrainki do cerkwi  te ostatnie zostały puszczone. Pytany, co zrobiłby z Ukraińcem, nieświadomie ujawnił swoje myśli. Został okrutnie torturowany  zdzarto mu skórę z pleców. Relację tę przekazała stara Ukrainka, która nie sprzyjała UPA, będąc naocznym świadkiem wydarzeń.

Historii takich jest wiele. Publikowanie ich pozwala pamiętać o ofiarach i przypomina prawdę o tragicznych wydarzeniach w Bieszczadach. Nie możemy pozwolić, aby te dramaty zostały zapomniane.