 |
Dziś Lutowiska to spokojna, choć w sezonie turystycznym tętniąca życiem miejscowość, bogata w tradycje i historię, którą brutalnie przerwała wojna. Już w 1742 roku Lutowiska otrzymały od Augusta II prawo do organizacji aż dziesięciu jarmarków rocznie. To właśnie one przyniosły sławę tej małej bieszczadzkiej miejscowości w całej Europie. Żydzi i okoliczni rdzenni mieszkańcy sprzedawali tu swoje bydło. Kupcy przyjeżdżali z Węgier, Słowacji, Niemiec i Austrii. Żydowscy kupcy na stałe zadomowili się w Lutowiskach, stanowiąc ponad połowę ludności. Mieli swoją synagogę i kirkut.
Na początku wojny Lutowiska zajęły wojska sowieckie. Z czasem linię frontu przejęli Niemcy. 22 czerwca 1942 roku to dzień sądny dla żydowskich mieszkańców Lutowisk. Wcześniej zorganizowano obławę na wszystkich Żydów i Cyganów – ludzi wyciągano z domów i z ulic. Spędzono ich na mały ryneczek, gdzie przeprowadzono selekcję. Ludzie domyślali się swojego strasznego losu. Rozpoczął się lament i strach. Przeznaczeni do egzekucji byli zamykani w budynku sądu i w oborze księdza. Miejscowi chłopi kopali ogromny dół obok kościoła i budowali drewnianą kładkę. Wszystko zaplanowane z niemiecką precyzją. Jeden z najbogatszych mieszkańców Lutowisk zaoferował Niemcom ogromny majątek w zamian za darowanie życia sobie i rodzinie. Niestety, życie nie zostało mu oszczędzone – został zabity na miejscu, a pozostali członkowie rodziny podzielili jego los.
Wieczorem, około godziny 21, rozpoczął się straszliwy mord. Dwóch gestapowców z Ustrzyk Dolnych – Johan Bäcker i Arnold Doppke – wraz z żandarmem Pfejferem oraz policją ukraińską, dowodzoną przez Hrycaka i jego zastępcę Kilkusa, furmankami dowozili po kilkanaście osób na miejsce straceń. Tam obdzierano ich z ludzkiej godności. Nie oszczędzano nikogo – niemowląt, rodzeństwa, starców. Zmuszano do rozebrania się do naga, po czym pojedynczo prowadzono na drewniany pomost, gdzie strzał w tył głowy kończył życie. Z rzezi ocalała tylko 17-letnia Blima Meyer, której historię opisałem w osobnym poście. Mniej szczęścia miał młody chłopak, który uciekł i ukrył się na kirkucie – miejscowi Ukraińcy złapali go i oddali Niemcom.
Dziś mało kto pamięta, co wydarzyło się w Lutowiskach. Obelisk upamiętniający ofiary zawiera błędną datę i lakoniczną informację. Byli innej narodowości, ale byli ludźmi – takimi jak my.
Niech ich ofiara będzie wezwaniem do szacunku i okazywania miłości każdemu człowiekowi. Byli synami i córkami tej ziemi. Niech pozostaną w pamięci.
Komentarze
Prześlij komentarz