Konna poczta w Bieszczadach: Historia Kazika i Losa

 

Zatwarnica żyła własnym rytmem. Rusini, Polacy i nieliczni Żydzi od pokoleń dzielili codzienność, ziemię i chleb. Mieszane małżeństwa nie były niczym niezwykłym. W cerkwi modlono się do jednego Boga, choć na cmentarzu rosły krzyże różnego kształtu. Wydawało się, że tak będzie zawsze. Koniec wojny przyniósł jednak Polakom z tej ziemi prawdziwą gehennę. Dawni sąsiedzi odwrócili się od siebie, nie wiadomo było już, kto przyjaciel, a kto wróg. Z okolicznych miejscowości napływały straszne wieści. Rodzina Kazika znalazła się wśród wielu skazanych na zagładę. Niemal codziennie ginęli ludzie – jednych mordowano, inni znikali bez śladu.

Kazik, młody chłopak, nie chciał się dłużej ukrywać ani patrzeć bezczynnie na terror. Postanowił wstąpić ochotniczo do Milicji Obywatelskiej. Namawiał rodzinę do ucieczki   wiedział, że zwlekać nie można. Nazajutrz po jego odejściu gospodarze spakowali dobytek i ruszyli w stronę Polany. Nie ujechali daleko. Trzy kilometry od domu znaleziono ich zmasakrowane ciała. Wieść o śmierci rodziców i sióstr ścięła Kazika z nóg. A w Bieszczadach panowała wtedy pełna kontrola UPA. Zasadzki, pościgi, obrona posterunku w Wołkowyi  każdy dzień niósł ryzyko śmierci. Szlak bojowy młodego milicjanta mógłby posłużyć za scenariusz filmu. Dopiero po roku wrócił na ojcowiznę i stanął nad grobami bliskich. Cztery mogiły, cztery drewniane krzyże. Bez imion, bez dat. Płakał długo. Pamiętał słowa dowódcy: Walczyliśmy o swoją ziemię i rodziny. Czas do domu, chłopaki.

Tylko że jego domu już nie było. Po chałupie zostały zgliszcza, rodzina leżała w bezimiennych mogiłach. Tylko góry trwały niezmienne, a San płynął tak jak dawniej. Kazik nie przyjął propozycji dalszej służby w milicji. Ruszył przed siebie, sam, nie wiedząc, co począć. Wędrował kilka dni, aż natrafił na opuszczoną chyżę nad potokiem, na zboczu góry. W środku panował nieład, sprzęty były porozrzucane, tylko święci spoglądali ze ścian ze stoickim spokojem. Miał dwadzieścia jeden lat i całe życie przed sobą, a jednak czuł się jak człowiek, który utracił wszystko. Przy porządkach zwrócił uwagę na wielką skrzynię stojącą w kącie. Próbował ją przesunąć, ale ani drgnęła. Zauważył w ściance małe wyżłobienie – wystarczyło wsunąć palce, by unieść dno. Odsłoniła się czarna czeluść. Schodziła tam drabina.

Kazik uzbroił się w lampę i siekierę, po czym zszedł do podziemi. Odkrył pomieszczenie o powierzchni trzydziestu metrów, dalej wiódł oszalowany korytarz z wyjściem w lesie. Bunkier okazał się magazynem beczki z solonym mięsem, worki sucharów, stosy konserw, metalowe bukłaki pełne nafty. W chacie krył się jeszcze jeden sekret: sprytnie zamaskowany schowek z dokumentami sotni. Całą noc Kazik studiował zapiski, od których włos jeżył się na głowie  opisy mordów, nazwiska, miejsca, szczegóły kaźni.

Wiosna przyszła późno. Śnieg leżał jeszcze w lasach i nad potokami, a w wyższych partiach gór zalegały całe połacie. Pewnego ranka Kazik dostrzegł na łące zwierzę. Był to koń, wychudzony, z ropiejącą raną na boku, zapewne po ataku wilków. Chłopak od dziecka miał do czynienia z końmi. Podszedł ostrożnie, pogłaskał go po grzbiecie. Zwierzę, choć osłabione, zaufało mu. Wprowadził go do obory przy chyży, oczyścił rany i nałożył opatrunki, używając ziół i maści, których właściwości znał od matki. Koń cierpliwie znosił zabiegi. Nazwał go Los.

Wiosna rozkwitła, a wraz z nią nowe życie. Latem Los nie przypominał już wychudzonego nieszczęśnika blizny pozostały, ale siła wróciła. Pierwsza przejażdżka była dla obojga jak objawienie. Koń rwał przed siebie, omijając leśne przeszkody, a Kazik czuł, że odzyskuje wolność.

Z czasem podjął pracę przy budowie mostów i kładek. Dojeżdżał konno. Pewnego dnia zaproponowano mu posadę listonosza. Uchodził wprawdzie za dziwaka, bo trzymał konia pod jednym dachem, lecz znany był z sumienności i rzetelności. W Bieszczady napływało coraz więcej osadników listy, telegramy, przekazy pieniężne trzeba było dostarczać nawet w najbardziej odludne miejsca.

Kazik zgodził się bez wahania. Następnego dnia w służbowym uniformie, z torbą wypchaną korespondencją, ruszył na grzbiecie Losa. Razem docierali wszędzie  niezależnie od pory roku czy pogody. Latem częstowano go kubkiem zimnego mleka, zimą ciepłą herbatą. Los także miał swoje przywileje  marchewki, jabłka, czasem kawałek cukru. Tak mijały lata. Bieszczadzka poczta konna działała bez zarzutu. Kazik i Los wpisali się w krajobraz gór, stając się częścią bieszczadzkich bezdroży.

I dziś jeszcze mówi się w tych stronach, że bieszczadzcy listonosze potrafią dotrzeć w najbardziej odludne zakątki. Ale wszystko zaczęło się wtedy od chłopaka, który stracił wszystko, a mimo to został. I od konia, który przyszedł z gór jak dar losu.