 |
Wojna dobiegała końca. Dla Bolka jak dla dziesiątków tysięcy innych Polaków powojenny świat okazał się nie do poznania. Nie o taką Polskę walczył. Stracił bliskich, dom i sens. Sam jak palec, błąkał się po mieście, które zdążyło się odwrócić od takich jak on. Nowa władza nie była mu w smak. Pewnego dnia, w jednym z lokalnych barów, wdał się w bójkę na tle politycznym. Jako „element wywrotowy” trafił do więzienia na sześć lat. Wyszedł rok wcześniej, wyniszczony i odarty z resztek nadziei.
Nie było dla niego miejsca. Pomimo że rąk do pracy brakowało, nikt nie chciał zatrudnić byłego więźnia. W końcu został grabarzem. Zamieszkał w suterenie niedaleko kościoła. Samotność i praca, w której codziennością była śmierć, pchnęły go w ramiona alkoholu. Bolek staczał się na samo dno. Brudny, cuchnący, włóczył się bez celu. Ostatnie grosze dawno przepił. Głód i kac trawiły go równie bezlitośnie.
Jedna myśl nie dawała mu spokoju zdobyć coś do picia. Wiedział, gdzie się udać. Ksiądz, poczciwy staruszek, nie raz ratował go w potrzebie. Wstyd palił, ale pragnienie było silniejsze. Było już dobrze po północy, gdy stanął na progu plebanii. Zapukał. Cisza. Zapukał drugi raz, a gdy odczekał chwilę, nacisnął klamkę. Drzwi ustąpiły. To, co zobaczył, otrzeźwiło go w jednej chwili. W kałuży krwi leżał ksiądz. Wokół porozbijane sprzęty, ślady rabunku. Zrozumiał od razu, w jakim znalazł się położeniu. Całe miasto znało go jako pijaka i awanturnika. Wystarczyło połączyć fakty i winny morderstwa byłby oczywisty. A za to kara była tylko jedna. Bolek rzucił się do ucieczki. Nie miał grosza przy duszy, a głód ściskał żołądek. Lasem dotarł do torów. Na stacji stała lokomotywa buchająca parą. Do wagonów ładowano towary. Skład zaraz miał ruszyć. Przez wąskie okienko wślizgnął się do środka. Panował tam mrok. Odpalił zapałkę. W kącie stała koza, prowizoryczny stół, drewniana prycza, kilka skrzyń. Wyglądało to na pozostałość po wojsku albo repatriantach.
Nakarmili go. Jadł łapczywie, nie patrząc na nich. Potem opowiedział swoją historię. Jeden z konwojentów, słuchając, zmrużył oczy. Sam był jednym z tych, którzy wyrwali się z piekła Puszczy Solskiej. Inny oddział, inny front, ale znał dobrze los ludzi takich jak Bolek. Powinniśmy oddać cię na pierwszym postoju na posterunek powiedział w końcu. Ale w twojej sytuacji… Może jeszcze zaczniesz nowe życie. Jedziemy w Bieszczady. Tam cię ulokujemy. Wysiedli w Zagórzu. Po kilku godzinach czekania zjawił się rosły mężczyzna o sumiastych wąsach. Jeśli nie boisz się pracy, witaj w Bieszczadach.
Zaprosił Bolka na wóz. Szybko znaleźli wspólny język. Bolek opowiedział swoją historię, a ten pokiwał głową. Łatwego życia nie miałeś. Ale i tu lekko nie będzie. Trafił, jak wielu mu podobnych, do wyrębu lasu. Bieszczady urzekły go surowym pięknem. Obiecał sobie, że już nigdy nie sięgnie po alkohol. Trwał w tym postanowieniu uparcie, choć w środowisku drwali uchodził przez to za dziwaka. Latem rejon wycinki poryty był starymi okopami i transzejami. W ziemi wciąż tkwiły szrapnele.
Pewnego dnia Bolek, uderzając siekierą w drzewo, natrafił na ludzki szkielet. Zatrzymał się. Resztki oporządzenia nie pozostawiały wątpliwości to był żołnierz. „Kim był? Jak się nazywał? Czy ktoś na niego czekał?” myślał. Pochował go własnymi rękami, stawiając prosty, bukowy krzyż. Spij spokojnie pod tym niebem. Niech ziemia, która cię przyjęła, będzie ci lekka. Tamtej nocy przyśnił mu się młody chłopak Dziękuję, że mnie pochowałeś. Kiedy odwiedzisz moją mogiłę, poznasz moje imię. Bolek obudził się zlany potem. Nigdy wcześniej żaden z pochowanych przez niego nie powrócił we śnie. Nazajutrz wrócił na grób. Rozejrzał się i dostrzegł coś, czego wcześniej nie było. Przy kamieniach leżał medalik. Na metalowej tabliczce odczytał: „Jan Z… 1895”. Nazwisko było nieczytelne. Na krzyżu przybił tabliczkę: „Jan, lat 20, Polak”. Od tej pory dbał o leśną mogiłę. Wkrótce zaczął opiekować się także opuszczonym cmentarzem w pobliżu. Reperował krzyże, kosił trawę, palił znicze. Mieszkańcy mówili o nim: dziwak, co to po lasach świeczki pali. Tuż przed Wszystkimi Świętymi porządkował nagrobki, gdy zobaczył nieznajomą kobietę. Ktoś z rodziny? spytał. Brat. Zginął tu w 1915 roku. Nie wiem, gdzie leży. Podobno kilku pochowano na tym cmentarzu. Może jest wśród nich. Ech, nikt nie wie, ilu ich tu spoczywa… Te góry to jeden wielki cmentarz. Ma pani rację odrzekł Bolek. Rodzinę mojego ojca UPA uprowadziła. Palę im tu świeczkę. Kobieta zamilkła. Bolek poczuł ucisk w sercu.Czy pani brat miał na imię Jan, a nazwisko zaczynało się na Z? Pobladła. Skąd pan wie?
Opowiedział jej całą historię. Po godzinie razem stali nad grobem. Wiosną dokonano ekshumacji. Jan Zaczyk spoczął w rodzinnej ziemi pod Krakowem. Bolek został w Bieszczadach. Już na zawsze pozostał strażnikiem zapomnianych mogił.
Do dziś w górach leżą setki bezimiennych. Tych, którzy nigdy nie wrócili do domu. Tych, o których pamięć żyje tylko w opowieściach ludzi takich jak on.
Komentarze
Prześlij komentarz