 |
Koniec wojny. Gdzieś w małej wsi pod Warszawą listonosz doręcza Wojtkowi depeszę. Kilka dni później zakłada żołnierski mundur. Nie przeczuwa jeszcze, że za kilka tygodni trafi do prawdziwego piekła. Bieszczady witają go piękną pogodą. Trudno uwierzyć, że w tym zakątku wciąż trwa okrutna wojna, w której giną ludzie. Po kilku dniach Wojtek już wie, czym jest UPA. Na własne oczy widzi zmasakrowane, nagie zwłoki żołnierzy porzucone wzdłuż Sanu. Nie ma dnia, by nie zrywano ich alarmem.
Kolejny wymarsz. Meldunek ze strażnicy WOP: „Banderowcy napadli na niewielki przysiółek”. Żołnierze ładują się na wysłużone ciężarówki. Nagle padają strzały zasadzka. Samochody stają w płomieniach, z każdej strony ziemię rozoruje grad pocisków. Wojtek wraz z dwoma kolegami zalega w rowie przy drodze. Amunicja się kończy. Wiedzą, że wolą zginąć w walce niż się poddać. Jeden z kolegów strzela sobie w głowę. Drugi wyskakuje z rowu, biegnąc w rozpaczliwej nadziei na ratunek długa seria kończy jego życie. Wkrótce gromada banderowców otacza Wojtka. Kilka mocnych kopnięć pozbawia go przytomności. Z workiem na głowie, spętany, prowadzony jest w nieznane.
Chce żyć. Ma dopiero dwadzieścia lat. Ale wie, że śmierć nie będzie szybka. Późnym popołudniem docierają do jakiejś osady. Każą mu zdjąć mundur i buty. Z kontekstu rozmów wnioskuje, że Polacy ruszyli w pościg. Widzi, jak część sotni, obładowana bronią i amunicją, uchodzi w las. Ponownie zakładają mu worek na głowę, kneblują usta, krępują ręce. Słyszy skrzypienie drzwi. Rzucony zostaje w jakieś pomieszczenie. Pod palcami wyczuwa drewno stodoła, obórka? Próbuje wstać, ale wielki guz na głowie sprawia, że świat wiruje. Nie ma pojęcia, gdzie się znajduje. Nie słyszy żadnych odgłosów. Mija czas, którego nie umie policzyć. Pali go pragnienie. Dzień czy noc? Kiedy nadejdzie śmierć? To pytanie wciąż go dręczy. Kiedy słyszy kroki, wie, że nadchodzi kres. Na nadgarstkach czuje ostrze noża ktoś przecina więzy i usuwa knebel. W ciemności nie widzi twarzy. Słyszy tylko szept: Uciekaj przez zakrystię. Drzwi są otwarte. W dole płynie potok. Pięć kilometrów dalej spotkasz swoich.
Nie ma czasu na wahanie. W samej bieliźnie stacza się do lodowatej wody, zachłannie pije. Pierwsze metry pokonuje na czworakach. O świcie dociera do wsi. Czujne warty natychmiast prowadzą go do dowódcy. W cywilnych ubraniach wyrusza wraz z żołnierzami do miejsca swojej niedoszłej kaźni. Po banderowcach nie ma śladu. Wojtek kieruje kroki do cerkwi tam odkrywa skrytkę za głównym ołtarzem, w której był więziony. Dlaczego go tu trzymano? Być może dlatego, że wiedzieli: wojsko przeszuka chałupy i zabudowania, ale nikt nie zajrzy za ołtarz.
Cudem ocalały Wojtek dożywa końca bieszczadzkiego piekła. Gdy zostaje przeniesiony do rezerwy, postanawia osiąść właśnie tutaj. Zna te tereny na pamięć, wiele go z nimi łączy. Wprowadza się do jednej z opuszczonych chat. Bieszczady budzą się do życia, pracy mu nie brakuje. Życie pioniera pochłania go bez reszty. W wolnych chwilach włóczy się po górach. Na drzewach wycina krzyże w miejscach, gdzie padli jego towarzysze. Podczas jednej z takich wędrówek spotyka w lesie człowieka. Łachmany wiszące na nim świadczą, że cywilizacji nie widział od dawna. Jest ranny spadając ze skarpy rozciął łydkę, a może nawet złamał nogę. Kim jest? Może to jeden z tych, którzy kiedyś strzelali do niego? Wygląda jednak na starca: długa broda, włosy do ramion. Wojtek, silny jak tur, bierze go na plecy i niesie do swojej chałupy. Opatrzony, umyty i nakarmiony starzec imieniem Symon zaczyna opowieść: Ukrywam się od końca wojny. Córkę zabrali do sotni. Młoda była… wpadła w oko samemu Burłace. Serce mojej żony pękło, kiedy wyprowadzili ją z domu. Wierzę, że żyje. Szukam jej. Mieszkam w starej dworskiej piwnicy. Żywności mi nie brakuje wiem, gdzie w bunkrach są zapasy. „Ukrainiec” pomyślał Wojtek. Żal mu się zrobiło człowieka. Szuka córki. Bóg jeden wie, jak potoczyły się jej losy.
Nazajutrz Symon poprosił Wojtka, by udał się do jego kryjówki po zioła. Piwnica była trudna do odnalezienia. W środku piec, posłanie, stół widać, że mieszkał tu od dawna. Wojtek rozejrzał się. Pod siennikiem znalazł mapnik z dokumentami opatrzonymi tryzubem. „Zabrali mu córkę, a papiery sotni trzyma” pomyślał. Zabrał je do przyjaciela, weterana z tych stron. To wyroki śmierci na Ukraińców usłyszał. Wojtkowi aż ścierpła skóra. Wrócił z marsową miną, rzucił papiery na stół. Taki z ciebie prawy człowiek? spytał. Symon popatrzył mu prosto w oczy: To listy życia. Byłem diakiem w cerkwi. Paroch był kapelanem sotni. Jeździł konno, odprawiał nabożeństwa, wygłaszał płomienne mowy, spowiadał strilców. Wielu było wziętych przymusem… To, co usłyszałem, przelewałem na papier. Ferowałem wyroki. Co tydzień musiałem dostarczać meldunki. Znałem ich osobiście. Dzięki temu tylu nie zamęczono przedwcześnie. Wojtek znał zasady panujące w sotniach. Symon zapalił papierosa, spuścił głowę: Wiem, że mi nie wierzysz. Ale kiedyś naraziłem życie dla takiego jak ty. Trzymali go w cerkwi, w skrytce za ołtarzem. Rano mieli zabrać go na badania. W nocy przeciąłem mu więzy. Nie wiem nawet, jak wyglądał.
Wojtek zbladł. Dziękuję ci… – wyszeptał. Tym człowiekiem byłem ja. Symon rozpłakał się jak dziecko. Z płóciennego woreczka wyjął zdjęcie: To moja córka. Miała tu dwanaście lat. Kiedy ją zabrali, była najładniejszą panną w okolicy… Łzy kapały na stół. Nadszedł dzień, gdy Symon wrócił do swojej kryjówki. Tęsknota za córką trawiła go coraz bardziej. Minęły miesiące. Wojtek odwiedzał go niemal codziennie, choć wiedział, że za dnia trudno go zastać wciąż jej szukał. Pewnego popołudnia znalazł Symona martwego. Obok niego leżało zdjęcie córki.
Wojtek, z bólem w sercu, zawiadomił władze. Zorganizował pogrzeb. Symon spoczął obok swojej żony. Był późny październik, deszcz siąpił bez ustanku. Wojtek stawiał krzyż zgodnie z wiarą, w jakiej Symon był chrzczony. Na tabliczce wyrył jego imię i datę śmierci. Zmókł, zmarzł. Po powrocie napił się gorącego mleka z miodem, ale z dnia na dzień czuł się coraz gorzej. W końcu runął bez sił. Dręczyły go koszmary: twarze poległych kolegów, zapłakane kobiety. Obudził się w bieli pościeli. „Jestem w niebie?” – pomyślał. Nad nim pochylała się młoda dziewczyna. Miał pan ogromne szczęście. Niech pan podziękuje koledze, znalazł pana nieprzytomnego. Jeszcze kilka godzin i…Przerwał jej lekarz: Ma pan ciężkie zapalenie płuc. Kryzys minął, ale trochę pan poleży.
Młoda siostra była śliczna. Często zaglądała do sali. Gdy nadszedł dzień wypisu, Wojtek poszedł do kwiaciarni, kupił bukiet. W szpitalu nie zastał jej na dyżurze. Zostawił więc list z adresem i szkicem, jak do niego trafić. „Na wszelki wypadek” pomyślał. Mijały miesiące. Pewnego dnia ktoś zapukał. W progu stanęła dobrze znana mu dziewczyna. Na dworze lało jak z cebra. Byłam na szczepieniach w parku konnym. Samochód się popsuł, kierowca został. Proponowano mi nocleg, ale przypomniałam sobie list. Powiedziano mi, że to niedaleko, więc przyszłam. Na imię mam Anna. Wojtek ugościł ją herbatą i jajecznicą. Dał suche ubranie. Za oknem szalała ulewa. Rozmawiali długo.Mieszkasz sam? spytała. Wojtek westchnął. Po powołaniu mnie do wojska ojciec zmarł. Brat przejął ziemię. Nie miałem dokąd wracać. Walczyłem o tę ziemię, tu zostałem. Anna spuściła wzrok.
Mam niewiele ponad dwadzieścia lat, a wiele przeszłam. Rodziców… nie widziałam od chwili, gdy mnie zabrali. Burłaka chciał mnie zrobić sanitariuszką. Uciekłam, kiedy mogłam. Dokumenty, które schował, zabrałam i oddałam w strażnicy WOP. Potem praca w szpitalu… Rodziców nigdy nie odnalazłam. Wojtek zamarł. Z szuflady wyjął zdjęcie. Rozpoznajesz? Anna zbladła. Skąd to masz? Zabiłeś mojego ojca? – rozpłakała się. Posłuchaj. To on dał mi to zdjęcie. Kazał zachować. Czuł, że odejdzie. Obiecałem, że jeśli cię spotkam, zaprowadzę cię na jego grób.
Nazajutrz, o świcie, stanęli razem nad mogiłami rodziców Anny. Zapalili własnoręcznie zrobione znicze.Dziękuję ci za wszystko wyszeptała, tuląc się do Wojtka.
Nie wróciła już do szpitala. Zamieszkali razem. Po miesiącu rozbrzmiały weselne dzwony. Byli mężem i żoną. Anna skończyła szkołę średnią, została położną. Wojtek pracował w lesie. Do końca swoich dni pozostali szczęśliwym małżeństwem.
I ta historia odeszłaby w zapomnienie, gdyby nie wnuczka Anny
pani Barbara.
Dziękuję.
Komentarze
Prześlij komentarz