 |
Latem 1944 roku działające w Bieszczadach sotnie UPA uderzyły na polskie wsie. Zatwarnica i okoliczne miejscowości zamieniły się w arenę mordów, o których przez dekady mówiono niewiele. 18 lipca 1944 roku w Zatwarnicy i okolicach doszło do pogromu. Zamordowano bestialsko całe rodziny: Raszowscy, Kukurowscy, Góralewscy, Federeszczakowie, Ziółkowscy, Warchołowie, Srogi. Ci, którzy nie zdążyli uciec, zostali wycięci w pień. Wieś, która jeszcze chwilę wcześniej tętniła życiem, stała się pustką – pełną wypalonych domów i krwi. Świadkowie wspominali później:
„Uciekaliśmy w stronę Ustrzyk. Widziałam, jak ludzie padali po drodze…”
Jesienią 1944 roku próbowano odbudować polską administrację i przywrócić choćby namiastkę bezpieczeństwa. W Zatwarnicy zorganizowano posterunek Milicji Obywatelskiej pod dowództwem Stanisława Śliwy, syna Piotra. Posterunek działał krótko. W listopadzie sotnia UPA uderzyła na budynek. Obrona trwała kilka godzin milicjanci walczyli w okrążeniu. Komendant Śliwa poległ, kierując obroną do końca. W pobliskim Hulskim zginęli pozostali:
Stanisław Śliwa, syn Marcina
Franciszek Borgosz
Jan Maciejewski
Mieczysław Radwański
Józef Leszczyszyn
Natrafili na magazyn broni UPA i wpadli w zasadzkę. Jesień i zima 1944 roku przynosiły kolejne ofiary. 13 listopada sotnia UPA zamordowała osiem osób z rodzin Domańskich i Marszałków. W Ropience zginął Jan Maur z żoną i dziećmi. Tragiczny los spotkał również Anielę Radwańską, jej syna Mieczysława i Stefanie Wiśniewską poszli tylko szukać krów. Nigdy nie wrócili. Kobiet nie odnaleziono do dziś. Wśród ofiar był również Ukrainiec, mieszkaniec tej ziemi, zabity tylko dlatego, że sprzeciwił się mordom. Jego nazwisko także zostało wymazane choć krew płynęła ta sama, na tej samej drodze, w tym samym czasie.W 1974 roku w Zatwarnicy ustawiono obelisk ku czci poległych milicjantów.
Był to czas, gdy oficjalne narracje narzucano odgórnie jednak dla tych, którzy pamiętali tamte dni, liczyło się tylko to, że ich nazwiska nie zniknęły. W 2019 roku, na mocy ustawy dekomunizacyjnej, obelisk usunięto. Tablica z nazwiskami trafiła w krzaki. Zabrał ją Staszek, umieścił w chacie bojkowskiej w Zatwarnicy ratując ją przed zapomnieniem . Tablice można usuwać, inskrypcje zmieniać, narrację naginać do doraźnych potrzeb. Ale pamięci ludzi wymazać się nie da. Każda mglista noc w Bieszczadach, każdy powiew wiatru przypomina, że Śliwa, Borgosz, Maciejewski, Radwański i Leszczyszyn zginęli tutaj nie za władzę, nie za hasła, lecz dlatego, że trwali na posterunku w miejscu, w którym szalała śmierć. To nie są bezimienne ofiary. To ludzie, których imiona tworzą prawdziwą historię tej ziemi.I kiedy zdarzy się że staniecie w Zatwarnicy obok nowej tablicy, z której wymazano imiona, lecz nie pamięć poczujcie, że ta ziemia wciąż mówi szeptem tych, którzy tu polegli.
„Ojczyzno! nie zapomnij o mnie…” – prosiła Emilia Plater kiedy umierała.
I te słowa pasują tu jak modlitwa niesiona przez wiatr spod Dwernika, jak echo kroków tych, którzy nigdy nie wrócili. Bo ojczyzna to nie tylko państwo. To przede wszystkim pamięć. Oni zostali tu – w tej ziemi, za którą przelali krew. Za Polskę. Tu każda litera w kamieniu woła głośniej niż niejedno współczesne przemówienia. Bo Bieszczady pamiętają,tych,którzy szli pierwszy raz,bez odwrotu – zkarabinem z imieniem Polski na ustach.Zwykli chłopcy, którzyzamienili strach naodwagę, a życie na wolność innych. Dopóki ktoś będzie mówił ich imiona, dopóki ktośzapali świeczki na ich mogile , dopótybędziemy pamiętać. Bo tu jest Polska wyryta kamieniu i krwi.
Komentarze
Prześlij komentarz