Mogiła w Wołkowyi: Kim był młody Viktor von Sokolsko?

 

Przemierzając bieszczadzkie leśne szlaki, niewielu zdaje sobie sprawę, że pod stopami kryją się ślady jednej z największych tragedii XX wieku  I wojny światowej. Setki tysięcy żołnierzy oddały tu życie w dolinach i przełęczach, samotnie lub w grupach, rzadko pozostawiając po sobie jedynie krzyże, mogiły i zatarte ścieżki frontu. Góry te, dzisiaj pełne spokoju i ciszy, kiedyś były miejscem piekła, w którym lód, śnieg i mróz potęgowały dramat wojny. Nie wszyscy mieli przywilej spocząć na cmentarzach. Jednym z wyjątków jest Viktor Kolski von Sokolsko, młody Leutnant Schütz. Rgt. 22, który zginął pod Korbanią 19 lutego 1915 roku, mając zaledwie 19 lat. Jego nagrobek przetrwał i do dziś stoi na cmentarzu w Wołkowyi, samotny świadek dramatycznych wydarzeń sprzed ponad stu lat. Viktor był synem Wenzela Kolskiego, oficera c.k. żandarmerii, późniejszego dowódcy 9. Okręgu Żandarmerii w Czerniowcach, nobilitowanego przez cesarza Karola I jako Ritter von Sokolsko. Walki w Bieszczadach w latach 1914–1915 były niezwykle krwawe. Od lutego do Wielkanocy 1915 roku dolina Sanu i okoliczne przełęcze stały się sceną dramatycznych starć. Zima była nieubłagana: mróz szczypał w policzki, śnieg zasypywał okopy, ranni umierali a brak odpowiedniego schronienia i pożywienia sprawiał, że każdy dzień był walką o przetrwanie. Góry, które dziś przyciągają turystów spokojem i pięknem, wtedy były miejscem krwawego koszmaru. Miejsca walk często oddają swoje tajemnice. Po latach, w czasie wiosennych roztopów lub prac leśnych, ujawniają szczątki poległych  czasem pojedyncze kości, czasem całe szkielety. Czy są to ofiary I wojny, czy późniejszych walk, które przetoczyły się przez te tereny, nigdy się nie dowiemy. Każdemu z nich należy się godny pochówek, by ziemia, na której zginęli, mogła przyjąć ich jak matka.

Spacerując dzisiaj dukatami i szlakami, natrafiamy na samotne mogiły i zbiorowe groby, rozsiane po całych Bieszczadach. Każdy krzyż, każda mogiła przypomina, że wojna pochłonęła setki tysięcy istnień, młodych ludzi, którzy zostali zmuszeni stawić czoła nie tylko wrogowi, ale i naturze. Nagrobek Viktora Kolskiego von Sokolsko w Wołkowyi to jedno z takich miejsc. Stojąc przed nim, można poczuć ciężar historii, wyobrazić sobie mroźne pola bitew, strach i ból młodego żołnierza.

Bieszczady dziś są spokojne, ale w ciszy gór wciąż kryje się echo dramatycznych wydarzeń sprzed stu lat. Góry pamiętają wszystko  bitwy, krzyk, płacz i cierpienie. I choć czasem oddają swoje tajemnice, nigdy nie pozwolą nam poznać całej prawdy. Ale w tym właśnie tkwi ich niezwykła, mroczna moc  przypominają nam, że historia nie jest tylko w książkach, lecz zaklęta w ziemi, w kamieniach, w samotnych nagrobkach, które stoją pośród drzew, czekając, aż ktoś je zauważy.