Bojkowie….

 

Wędrując dziś przez Bieszczady, łatwo zachwycić się ciszą, połoninami i przestrzenią, która zdaje się nie mieć końca. Trudno jest uwierzyć, że region ten tętnił życiem. To tutaj żyli Bojkowie  lud, który przez wieki tworzył własną kulturę w sercu Karpat, a dziś pozostał głównie w pamięci i historii. Bojkowie byli jedną z góralskich grup etnograficznych Karpat Wschodnich, obok Łemków i Hucułów. Zamieszkiwali rozległe tereny  od Bieszczadów po obszary dzisiejszej Ukrainy oraz częściowo Słowacji. Przed II wojną światową stanowili znaczącą część ludności tych terenów, szczególnie w Bieszczadach, gdzie byli jedną z głównych społeczności regionu. Pochodzenie Bojków nie jest jednoznacznie wyjaśnione i pozostaje przedmiotem badań. Najczęściej przyjmuje się, że ukształtowali się jako społeczność w wyniku osadnictwa wołoskiego i ruskiego między XV a XVI wiekiem. Byli więc ludźmi pogranicza  miejscem spotkania kultur, języków i tradycji. Istnieją także inne hipotezy dotyczące ich genezy, jednak żadna z nich nie została ostatecznie potwierdzona.

Życie Bojków było trudne i podporządkowane warunkom górskiego środowiska. Ziemia była mało urodzajna, dlatego podstawą ich egzystencji było pasterstwo, hodowla zwierząt oraz praca w lesie. Uprawiali głównie żyto i ziemniaki. Ich życie było skromne, często na granicy ubóstwa, ale jednocześnie silnie związana z tradycją i wspólnotą. Ważną rolę odgrywała religia  dominował obrządek greckokatolicki, a cerkiew stanowiła centrum życia duchowego i społecznego. Posługiwali się gwarą należącą do grupy dialektów rusińskich. Zawierała ona liczne wpływy językowe  od staro-cerkiewno-słowiańskich, przez polskie i słowackie, po węgierskie i rumuńskie. Ich kultura materialna i duchowa była wyraźnie odrębna, a charakterystycznym jej elementem były drewniane cerkwie oraz tradycyjna zabudowa wiejska.

Jednym z najbardziej dyskutowanych zagadnień pozostaje nazwa „Bojko”. Sami przedstawiciele tej społeczności częściej określali się mianem „Werchowyńców” lub „Hyrniaków”, czyli ludzi gór. Nazwa „Bojko” najprawdopodobniej została nadana z zewnątrz i początkowo mogła mieć wydźwięk pejoratywny. Jej pochodzenie nie jest jednoznacznie ustalone. Najczęściej wskazuje się na możliwy związek z hodowlą i handlem wołami, jednak jest to tylko jedna z kilku hipotez funkcjonujących w literaturze. Pewne jest natomiast, że nazwa ta nie ma związku z „bójkami” ani z jakąkolwiek odrębną rasą zwierząt. Historia Bojków jako zwartej społeczności została przerwana po II wojnie światowej. W wyniku powojennych przesiedleń  zarówno deportacji do Związku Radzieckiego, jak i operacji „Wisła”  ludność ta została rozproszona, a wiele wsi uległo całkowitemu wyludnieniu. Proces ten doprowadził do zaniku Bojków jako odrębnej, zwartej grupy etnograficznej na tych terenach. Dziś po Bojkach pozostały jedynie ślady ich obecności – dawne cerkwie, układy wsi, opuszczone cmentarze oraz elementy krajobrazu kulturowego. Ich dziedzictwo przetrwało również w badaniach naukowych, muzeach oraz pamięci historycznej regionu.

Choć wiele aspektów ich historii pozostaje nie do końca wyjaśnionych, nie ulega wątpliwości, że Bojkowie przez stulecia współtworzyli unikalny świat Karpat  świat ludzi gór, żyjących w bliskiej relacji z naturą i tradycją.

Zdjęcie NAC.